Lược Sử Trung Tâm Hành Hương Đức Mẹ TàPao
TÓM LƯỢC QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
TRUNG TÂM THÁNH MẪU TÀPAO (1959–2024)
Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao tọa lạc tại thôn 2, xã Đồng Kho, huyện Tánh Linh, tỉnh Bình Thuận, cách Tòa Giám mục Phan Thiết 100km. Nơi đây, Thánh tượng Đức Mẹ được đặt tại lưng chừng núi TàPao ở độ cao khoảng 200m so với mực nước biển. Thánh tượng Mẹ tựa vách núi, mặt nhìn sông La Ngà uốn khúc, mang phù sa và dòng nước tưới mát cánh Đồng Kho bao la. Theo ngôn ngữ của sắc dân K’Ho vùng Lâm Đồng và Bình Thuận, “TàPao” có nghĩa là “một giấc mơ đẹp” (“Tà”: đẹp linh thiêng, “Pao”: giấc mơ).
1. GIAI ĐOẠN I (1959 – 1975): Đặt và Làm phép Thánh tượng Đức Mẹ
Vào năm 1959, về mặt hành chính, vùng núi TàPao nằm trên địa bàn quận Tánh Linh, tỉnh Bình Tuy. Về mặt tôn giáo, TàPao lúc ấy thuộc Giáo xứ Huy Khiêm, Giáo phận Nha Trang, với Đấng Bản quyền là Đức Giám mục Marcel Piquet, người Pháp (tiếng Việt gọi là Đức cha Lợi).
Trong năm 1959, nhân dịp Đại hội Thánh Mẫu Toàn quốc lần thứ I tại Sài Gòn, Tổng thống Gioan Baotixita Ngô Đình Diệm đã chỉ thị cho làm bức tượng Đức Mẹ bằng xi măng, cao 3m, và đặt trên núi TàPao, tỉnh Bình Tuy (Giáo phận Nha Trang). Trong giai đoạn từ năm 1958 đến 1961, qua trung gian và kinh phí của Phủ Tổng Ủy Dinh Điền, bốn Thánh tượng Đức Mẹ lần lượt được đặt ở những nơi khác: Đức Mẹ Giang Sơn, Đắk Lắk (Giáo phận Buôn Ma Thuột); Đức Mẹ Thác Mơ, Phước Long (Giáo phận Ban Mê Thuột); Đức Mẹ Phượng Hoàng, Pleiku (Giáo phận Kontum); và Đức Mẹ Trinh Phong, Ninh Thuận (Giáo phận Nha Trang).
Ngày 8/12/1959, lễ kính Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, Đức cha Marcel Piquet, Giám mục Giáo phận Nha Trang đã cử hành nghi thức Làm phép tượng Đức Mẹ TàPao. Nghi lễ đã được tổ chức rất long trọng và có rất nhiều linh mục cũng như giáo dân tham dự. Từ đó, Thánh tượng Đức Mẹ trên núi TàPao thường xuyên là nơi lui tới cầu nguyện của bà con giáo dân, đặc biệt vùng Phan Thiết và Bình Tuy.
Từ năm 1965–1975, vì hoàn cảnh chiến sự, Thánh tượng Đức Mẹ TàPao gần như hoàn toàn bị rơi vào lãng quên, và trở thành hoang phế, cây cối mọc um tùm che khuất.
2. GIAI ĐOẠN II (1975 – 2005): Trùng tu Thánh tượng Đức Mẹ và hình thành phong trào hành hương
Ngày 30/01/1975, Giáo phận Phan Thiết được thành lập, tách ra từ Giáo phận Nha Trang, với Đấng Bản quyền là Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi.
Sau ngày 30/4/1975, đất nước thống nhất hai miền Nam – Bắc. Vâng lời Đấng Bản quyền, một số giáo dân đã âm thầm lặn lội đi tìm kiếm lại Thánh tượng Đức Mẹ trên núi TàPao. Lúc này, Thánh tượng Mẹ bị tàn phá loang lổ, nhiều chỗ trên thân tượng bị hư hỏng.
Kể từ tháng 10 năm 1980, sau khi phát hiện tình trạng Thánh tượng Mẹ bị tàn phá nghiêm trọng, nhiều nỗ lực đến từ phía giáo dân vùng Bắc Ruộng, từ một số linh mục, và đặc biệt Đức cha Nicôla Huỳnh Văn Nghi, Giám mục Chính tòa Giáo phận Phan Thiết, đã cho phục chế, tu sửa lại Thánh tượng Đức Mẹ để có diện mạo như ngày hôm nay.
Ngày 01/8/1991: Công trình trùng tu Thánh tượng Đức Mẹ TàPao được hoàn thành. Những năm sau đó, lác đác từng nhóm nhỏ cũng bắt đầu vượt núi băng ngàn đến với Mẹ TàPao để kính viếng và nguyện cầu.
Vào cuối năm 1999–2000: Phong trào hành hương Đức Mẹ TàPao bắt đầu được hình thành, khởi đi từ “sự kiện Trúc Lâm”. Chuyện kể rằng vào trưa ngày 23/9/1999, bốn em học sinh ở trường Tiểu học Trúc Lâm cơ sở II (thuộc địa bàn Giáo xứ Trúc Lâm, Giáo phận Xuân Lộc, Đồng Nai), khi đến trường, đã nhìn thấy hình bóng Đức Mẹ bay về phía núi rừng Tánh Linh (Bình Thuận). Sau khi tin này được loan đi, nhiều giáo dân đã tìm về vùng núi TàPao, Tánh Linh, với ước mơ được chiêm ngưỡng Dung Nhan Mẹ. Từ năm 2000, khi biết trên sườn núi TàPao có Thánh tượng Đức Mẹ hiển linh, từng đoàn hành hương người xa gần, thuộc mọi thành phần, không phân biệt tôn giáo, đã lũ lượt kéo nhau về TàPao cả ngày lẫn đêm để chiêm ngắm và cầu nguyện với Đức Mẹ.
Sau một thời gian, vì lượng khách hành hương ngày càng đông, để đáp ứng những nhu cầu thiêng liêng (lãnh nhận Bí tích Hòa giải, tham dự các Thánh lễ), vào ngày 13 hằng tháng, luôn có Thánh lễ đồng tế, do chính Đức Giám mục Giáo phận chủ trì tại nhà thờ Giáo xứ Tánh Linh, cách TàPao khoảng 13km. Trước và sau khi tham dự Thánh lễ tại nhà thờ Tánh Linh, khách hành hương đều đến TàPao để kính viếng Đức Mẹ.
3. GIAI ĐOẠN III (2005 – 2009): Xây dựng Linh đài Đức Mẹ TàPao
Ngày 05/4/2005, kế nhiệm Đức cha Nicôla, Đức cha Phaolô Nguyễn Thanh Hoan làm Giám Mục Chính tòa thứ hai của Giáo phận Phan Thiết.
Ngày 13/8/2006, Đức cha Phaolô đã cử hành Thánh lễ Đặt viên đá đầu tiên xây dựng mặt bằng Linh đài Đức Mẹ TàPao, và làm đường bên phải lên Linh đài. Sau chín tháng thi công, hai hạng mục này đã được khánh thành vào ngày 13/5/2007.
Từ ngày 13/7/2008, các Thánh lễ đồng tế do Đức Giám mục Giáo phận chủ trì vào các ngày 13 trong tháng được chuyển về Nhà thờ Giáo xứ Đồng Kho. Từ ngày 8/12/2008, các Thánh lễ ngày 13 hàng tháng được cử hành tại Lễ đài (tạm thời) dưới chân núi TàPao.
Từ ngày 8/12/2008 đến ngày 8/12/2009, được sự cho phép của Tòa Ân Giải Tối Cao, Giáo phận Phan Thiết tổ chức Năm Thánh Đức Mẹ TàPao, kỷ niệm 50 năm ngày Làm phép Thánh tượng Đức Mẹ TàPao (1959 – 2009). Từ năm 2008–2009: Văn phòng Trung tâm Hành hương Đức Mẹ TàPao được thành lập.
4. GIAI ĐOẠN IV (2009 – 2017): Hình thành và phát triển Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao
Ngày 25/07/2009, Tòa thánh bổ nhiệm Đức cha Giuse Vũ Duy Thống, Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Sài Gòn, làm Giám mục Chính tòa thứ ba của Giáo phận Phan Thiết.
Từ năm 2010, để đáp ứng nhu cầu phục vụ khách hành hương, Đức cha Giuse cho mua thêm đất mở rộng và xây dựng Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao. Chương trình hành hương được tổ chức hằng tháng, bắt đầu từ tối ngày 12 lúc 19g00 (Rước kiệu – Lần chuỗi Mân Côi – Dâng hoa kính Đức Mẹ – Chầu Thánh Thể) và sáng ngày 13 lúc 6g30 với Giờ khấn và Thánh lễ đồng tế tại Quảng trường Trung Tâm.
Ngày 5/6/2014: Qua công văn số 1924/QĐ-UBND, UBND tỉnh Bình Thuận quyết định cho Tòa Giám mục Phan Thiết thành lập Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao, trực thuộc Tòa Giám mục Phan Thiết.
Từ năm 2010 đến 2017, Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao đã hoàn thành các hạng mục: Quảng trường Trung Tâm, Quảng trường Thánh Thể, Quảng trường Mân Côi, Lễ đài tại Quảng trường Trung Tâm, Cầu Giêsu, Nhà điều hành Trung Tâm (Nhà mục vụ), cơ sở hạ tầng điện nước, tạo cảnh quan môi trường xanh – sạch – đẹp. Ngày 01/03/2017: Đức cha Giuse Vũ Duy Thống qua đời.
5. GIAI ĐOẠN V (2017 – 2019): Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các hạng mục theo quy hoạch
Ngày 14/03/2017, Tòa thánh bổ nhiệm Đức cha Tôma Nguyễn Văn Trâm, Giám mục Giáo phận Bà Rịa, làm Giám quản Tông tòa Giáo phận Phan Thiết. Ngày 13/12/2018, Đức cha Tôma đã chủ sự Thánh lễ Khai mạc Năm Thánh kỷ niệm 60 năm Làm phép Thánh tượng Đức Mẹ TàPao.
Từ năm 2017–2019, Đức cha Tôma tiếp tục cho hoàn thiện Quảng trường Mân Côi, đồng thời cho xây dựng Quảng trường Biến Hình, Văn phòng, Trạm y tế, Bãi đậu xe và một số hạng mục khác theo quy hoạch kiến trúc mà Đức cha Giuse Vũ Duy Thống đã đề ra trước đây.
6. GIAI ĐOẠN VI (2019 – nay): Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các hạng mục công trình để đáp ứng nhu cầu hành hương
Ngày 03/12/2019, Tòa thánh bổ nhiệm Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng làm Giám mục Chính tòa thứ tư của Giáo phận Phan Thiết.
Ngày 13/12/2019, tại Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao, Đức cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng chủ tế Thánh lễ Bế mạc Năm Thánh kỷ niệm 60 năm Làm phép Thánh tượng Đức Mẹ TàPao và Khai mạc sứ vụ Giám mục tại Giáo phận Phan Thiết, với sự hiện diện của Đức Tổng Giám Mục Marek Zalewski và Quý Đức cha trong Hội đồng Giám mục Việt Nam.
Trong thời gian đại dịch Covid-19 (2020–2022), Trung Tâm tiếp tục xây dựng: Cổng chính Trung Tâm (làm phép ngày 12/5/2020), Nhà nguyện Thánh Thể (làm phép ngày 12/6/2020) và Nhà phục vụ khách hành hương tại Linh đài.
Năm 2023–2024: Chuẩn bị mừng Kim Khánh – Kỷ niệm 50 năm thành lập Giáo phận Phan Thiết (1975–2025) và 65 năm Làm phép tượng Đức Mẹ TàPao (1959–2024).
Ngày 5/03/2023: Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski đã chủ sự Nghi thức Làm phép viên đá đầu tiên xây dựng Nhà khách – Nhà phục vụ Trung Tâm Thánh Mẫu TàPao. Tòa nhà này được Đức Cha Giuse Đỗ Mạnh Hùng làm phép vào ngày 20/11/2023.
Để đánh dấu cột mốc 50 năm thành lập Giáo phận Phan Thiết, cộng đoàn Dân Chúa cử hành Năm Thánh từ ngày 01/01/2024 đến ngày 13/01/2025 với 20 thánh lễ ban phép lành toàn xá. Cách riêng, từ ngày 16 đến 20/9/2024, Hội đồng Giám mục Việt Nam tổ chức Hội nghị kỳ II năm 2024 tại TàPao kết hợp cắt băng khánh thành Nhà khách (16/9/2024), làm phép Linh đài Đức Mẹ trùng tu và Đêm diễn nguyện “Cùng Mẹ Loan Báo Tin Mừng” (19/9/2024), cùng Đại lễ tạ ơn mừng Kim khánh Giáo phận (20/9/2024).
Kết luận:
Theo dòng thời gian 65 năm (1959–2024), Thiên Chúa đã thực hiện biết bao điều lạ lùng tại Linh địa TàPao. Giáo phận Phan Thiết và quý khách hành hương cùng Mẹ Maria hát lên lời tri ân cảm tạ: “Linh hồn tôi ngợi khen Đức Chúa, vì Đấng Toàn Năng đã làm biết bao điều cao cả” (x. Lc 1,46.49) tại vùng đất TàPao linh thiêng này.
Nguồn: Kỷ Yếu 50 Năm Giáo Phận Phan Thiết (NXB Đồng Nai, 2024) và các tư liệu lịch sử Giáo phận.
